اما امسال هم چتر سینمای ایران در بازار جشنواره كن گشوده شد تا موسسات سینمایی فیلمهای ساخته شده خود را در معرض دید خریداران خارجی بگذارند. بازار كن در حال حاضر بزرگترین بازار بینالمللی فیلم و در عین حال فرصت مناسبی برای بازاریابی فیلمهای داخلی است.
سینمای ایران امسال با ۱۷ فیلم در ویترین كن حضور پیدا كرد. هر چند كه امكان حضور همه فیلمهای ایرانی در این بازار فیلم برابر است اما نباید فراموش كرد كه فیلمهای ایرانی حاضر در این بازار، نماینده و معرف سینمای ایران هستند. اما آیا فیلمهای ارائه شده به بازار كن آثاری بودند كه مخاطب غیرایرانی هم بتواند با آنها ارتباط برقرار كند؟
در این میان معیار حضور فیلمها در بازار كن چیست و آیا فیلمی به صرف فراهم شدن شرایط جدای از كیفیت و محتوا، میتواند در این بازار حضور پیدا كند؟ در انتخاب فیلم تا چه حد نظرات كارشناسی اعمال میشود؟
بسیاری معتقد بودند فیلمهایی كه در این دوره به بازار كن راه یافتند چندان مناسب مخاطب بینالمللی نبودند، اگر این عقیده درست است چه چیز باعث رخ داد آن شده است و معیارهای فیلمی با مخاطب بینالمللی چیست؟
امسال سینمای ایران در بازار فیلم كن حضور قابل توجهی داشت. هنوز زمان برای قضاوت در مورد نتایج این حضور زود است. كارشناسان و اهالی سینما هم در این رابطه نظرات متفاوتی دارند. عدهای معتقدند فیلمهای ارائه شده در بازار كن، مقدمهای برای شركت در جشنوارههای معتبر به دست آوردهاند و برخی هم تركیب نمایندگان سینمای ایران در بازار فیلم را چندان نمیپسندند و معتقدند برای حضور پربار در این عرصه، نیاز به نمایندگان شایستهتری است.
عبدالرضا كاهانی كه امسال با فیلم «آدم» در بازار فیلم كن حضور داشت با این عقیده كه فیلمهای ایرانی حاضر در بازار كن، امسال چندان مناسب مخاطب خارجی نبودند موافق نیست و در دفاع از فیلم خود میگوید: مطمئناً در مورد فیلم «آدم» نظرها اینگونه نیست. هر چند كه معتقدم یك فیلم برای حضور جهانی باید اشل جهانی داشته باشد.
بسیاری از فیلمهای ایرانی شایستگی حضور در این بازار را دارند و فیلم «آدم» به خاطر خاص بودن موضوع و فضا و قصه این قابلیت را داشت و البته تاكنون مدیران فستیوالهای ونیز، لوكارنو و بوسان كرهجنوبی، صحبتهای مقدماتی را برای حضور «آدم» در این جشنوارهها انجام دادهاند.به اعتقاد كارگردان «آدم»، سینما یك هنر فرامرزی است و حرف، فضا، ساختار و كیفیت فیلم باید جهانی باشد. فیلم باید نو و بدیع باشد.
البته نظر كارشناسان خارجی در این میان مهم است هر چند بازاریابی ما هنوز به سطح عالی نرسیده، اما در حد قابل قبول تجربیاتی كسب شده و باید بپذیریم فیلمهای ایرانی كه تاكنون در فستیوالهای خارجی شركت كردهاند توسط همین بازاریابهای بینالمللی معرفی شدهاند.
البته خود فیلم باید پتانسیل مطرح شدن در سطح جهانی را دارا باشد.در پایان این كارگردان معتقد است شانس حضور در بازار فیلم كن برای همه فیلمها بطور یكسان وجود دارد و هر متقاضی میتواند از این فرصت استفاده كند. مسئله مهمتر از حضور در بازار كن، حضور فیلمهای ایرانی در بخش رقابتی جشنواره است كه متاسفانه امسال میسر نشد.
محمد اطبایی، مدیر امور بینالملل خانه سینما نیز در مورد حضور فیلمهای ایرانی در بازار فیلم شصتمین دوره جشنواره كن معتقد است: وقتی سینمای ایران هیچ نمایندهای در بخشهای اصلی جشنواره ندارد، خلأ حضور سینمای ایران در این جشنواره احساس میشود.این خلأ باعث میشود توجه رسانهها و به دنبال آن توجه خریداران فیلم یعنی بخش اقتصادی این موضوع نیز كمرنگ شود چون توجه اولیه معمولاً به فیلمهایی است كه در بخشهای مختلف جشنواره به نمایش درمیآیند.
اما بازار فیلم كن مهمترین بازار فیلم دنیاست و خوشبختانه بنیاد سینمایی فارابی امسال چتر سینمای ایران را برپا كرد و در این چتر غیر از فارابی، انجمن سینمای جوانان ایران، موسسه سینمایی سوره، كانون پرورش فكری، موسسه شهید آوینی، مركز گسترش سینمای مستند و تجربی از سوی سازمانهای رسمی و دولتی و در بخش خصوصی، بامداد فیلم و برخی پخشكنندههای مستقل حضور داشتند و به بازاریابی فیلمها پرداختند.
این پخشكننده معتقد است برای اینكه به برآیندی از استقبال از فیلمهای ایرانی این دوره برسیم باید كمی صبر كنیم، چون فیلمها ابتدا باید در فستیوالهای خارجی نمایش داده شوند و بعد از معرفی به دنبال بازار فروش باشند. چون فیلمهای ایرانی قابل قیاس با فیلمهای مطرح هالیوودی نیستند كه نیاز به بازاریابی نداشته باشند.
فیلمهایی كه توسط كارگردانان مطرح سینما ساخته میشوند حتی قبل از ساخت پیشفروش میشوند. به عنوان مثال وقتی عباس كیارستمی به تهیهكنندگی شركت فرانسوی MK۲ در تدارك ساخت یك فیلم است فیلم طی یك كنفرانس معرفی میشود و همان موقع بسیاری از شركتهای پخش آن را پیشخرید میكنند.
اما در مجموع فیلمهایی كه در این دوره بازار كن به نمایش درآمد با توجه به كیفیت و ساختار، اكثراً مناسب مخاطب بینالمللی نبودند. فیلمها از نظر موضوع و محتوا كاملا مناسب مخاطب ایرانی ساخته شده و تنها مخاطب ایرانی با دیالوگهای آن ارتباط برقرار میكنند، دیالوگهایی كه نیاز به پیشزمینه ذهنی نسبت به مسائل داخل ایران دارد چطور میتواند با مخاطب خارجی ارتباط برقرار كنند. هر فیلم خوب ایرانی لزوماً نمیتواند با مخاطب خارجی ارتباط برقرار كند.
به اعتقاد این پخشكننده، فیلمهای ایرانی حاضر در بازار كن نماینده سینمای ایران هستند و هیأت انتخابی كه به تماشای فیلمها مینشینند، در مواجهه با فیلمهایی از این دست ذهنیت منفی نسبت به سینمای ایران پیدا میكند. در اینجاست كه لزوم وجود یك تشكل حرفهای احساس میشود تا هماهنگی در عرضه فیلمها به وجود بیاید. در گزینش فیلمها با سعه صدر، نگاه حرفهای بهتر است. به منافع ملی سینمای كشور نیز توجه داشته باشیم.
اكشن ایرانی جایی در بازارهای جهانی ندارد.
سعید ابراهیمیفر دیگر كارگردانی است كه امسال با فیلم «تكدرختها» در بازار فیلم كن حضور پیدا كرد. این كارگردان، «تكدرختها» را فیلم مناسبی برای حضور در این بازار دانسته و میگوید: «تكدرختها» یك فیلم كاملاً ایرانی با فضاها، معماری و سنتهای ایرانی است. طبیعتا آنهایی كه فیلم را انتخاب كردهاند این پارامترها را مدنظر قرار دادهاند.
به طور قطع سینمای ایران نمیتواند در ژانر اكشن فیلمی مناسب بازار جهانی عرضه كند چون در این زمینه بسیار ضعیف است، ما باید فیلمهایی را به بازارها و جشنوارههای جهانی ارائه دهیم كه رنگ و بویی از فرهنگمان را دارا باشند چون سینما، نماینده فرهنگی كشور است.
خارجیها میخواهند از فرهنگ بیگانه اطلاعات بهدست بیاورند.به اعتقاد این كارگردان گاهی اوقات یك فیلم ایرانی كه از لحاظ محتوا و كیفیت فنی و سینمایی چندان قابل قبول نیست مورد توجه مخاطب داخلی قرار میگیرد و همین مسأله باعث میشود آن فیلم به غلط به بازارهای جهانی راه پیدا كند.
البته وقتی صحبت از بازار فیلم میشود منظور این است كه هر محصولی خوب یا بد میتواند در این بازار عرضه شود و محصولات در كنار هم قرار میگیرند و به دنبال مشتری میگردند. اما در محافل فرهنگی وقتی فیلمی به عنوان نماینده یك كشور مطرح میشود، بهتر است در انتخاب آن كارشناسی صورت بگیرد تا سوءتفاهماتی در ذهن تماشاگر خارجی فیلمهای ایرانی ایجاد نشود.
● مسئله كیفیت
بهرام توكلی نیز كه با فیلم اول خود یعنی «پابرهنه در بهشت» در بازار فیلم كن حضور داشت این ادعا را كه فیلمهای ایرانی حاضر در بازار كن چندان مناسب این بازار نبودند، قبول ندارد و میگوید: من نمیدانم منظور از فیلمی با معیارهای بینالمللی چیست چون وقتی فیلمی برای مخاطب داخلی ساخته میشود عدهای میگویند چرا این فیلم را به بازارهای جهانی میبرید و وقتی فیلمی به اصطلاح با معیارهای بینالمللی ساخته میشود فیلم را محكوم میكنند به اینكه جشنوارهای است.
البته این پارادوكس ایجاد شده از آدمها نشأت میگیرد و نه از فیلم. اما در مجموع به اعتقاد من فیلم باید بومی باشد و هر فیلم خوبی میتواند در بازارهای بینالمللی شركت كند و البته تعیین خوب بودن فیلمها سلیقهای است.
كارگردان «پابرهنه در بهشت» فیلم خودش را چندان مناسب بازارهای خارجی نمیداند و معتقد است این فیلم به دلیل پردیالوگ بودن با مخاطب غیر ایرانی به سختی ارتباط برقرار میكند و موضوع آن نیز به دلیل اینكه بر پایه كلیات بنا نشده است برای مخاطب جهانی چندان قابل درك نیست.
او در توضیح این مسأله میگوید: موضوع فیلم من دینی است و به جزئیات پرداخته است به همین دلیل به سختی با مخاطب خارجی ارتباط برقرار میكند. اما برای حضور بینالمللی فیلمها مهمتر از هر چیز نحوه فعالیت پخش كننده و بازاریاب است. گاهی اوقات بعضی فیلمها كه در ایران چندان مطرح نبودند به جشنوارههای خارجی رفتند و باعث تعجب هم شدند.
اما هیچوقت فیلمی از اساتید سینما همچون بیضایی و مهرجویی در جشنوارههای خارجی مطرح نمیشوند چون برای آنها بازاریابی نمیشود. پس در این موارد باید دلایل را در جایی خارج از كیفیت و محتوای فیلمها جستوجو كنیم.
كارگردان «پابرهنه در بهشت» معتقد است نكته مهم در این بحث این است كه بسیاری فیلمسازان معتقدند وقتی هیچ فیلم ایرانی برای رقابت در جشنواره كن برگزیده نمیشود بهتر است حضور در بازار كن را هم تحریم كنیم كه این عقیده درستی نیست. حضور در كن به هر شكلی كه باشد باید تقویت شود تا نتایج بهتری در جشنوارههای خارجی كسب كنیم.
مسوول گروه نمایش فرهنگسرای نیاوران از بازبینی تعدادی نمایش كودك و بزرگسال برای اجرا در سالنهای این م
